Scheren is een feest

spingende schoonebeeker
Schoonebeeker springt meter omhoog na het scheren

Voor schapen is het natuurlijk helemaal geen feest, dat scheren. Schapen staan het liefst lekker ergens in de natuur te grazen met elkaar. Mensen en honden zijn een noodzakelijk kwaad. Meestal is het al wat warmer als de schapen worden geschoren. Dan is het fijn als de jas uitgaat. Schapen scheren gebeurt (meestal) maar een keer per jaar, niet iets waar je gemakkelijk aan went als schaap.

Continue Reading “Scheren is een feest”

Herders zijn hot

Banner van Waar lopen de schapen?
Banner van Waar lopen de schapen?

Op het moment dat ik begon aan het boek Waar lopen de schapen? was er af en toe wel wat aandacht voor herders in de pers. Niet echt veel. Meestal wat minder leuke berichten. Over gemeenten die niet langer willen samenwerken met herders om de hoge kosten. Ze stelden de kwaliteitseisen omlaag en stapten over op een loonwerker.

Continue Reading “Herders zijn hot”

Lekker buiten bezig – gastblog Ruth Belder

In het najaar van 2015 ging in Nederland de eerste officiële vakopleiding tot schaapherder van start. Door vergrijzing zou in de komende jaren een tekort aan schaapherders ontstaan terwijl de vraag naar schapenbegrazing vanuit overheids- en natuurbeheerorganisaties alleen maar toeneemt.

De zon gaat bloedrood op boven het Brabantse land. Het is nog koud zo vroeg op de dag. Ik sta op de geluidswal langs de A77 ter hoogte van Boxmeer. Onder mij raast het vrachtverkeer op de snelweg die met name de verkeersbewegingen richting het Duitse Ruhrgebied verwerkt. Ik bouw een vak met de netten die mijn ‘baas’ voor me heeft klaargelegd. Continue Reading “Lekker buiten bezig – gastblog Ruth Belder”

Wolselecteur

image
Gotlander bij ’t Slot in Heesbeen

Wollige praatjes

Op de boerderij ’t Slot in Heesbeen worden de schapen geschoren voor ze gaan werpen. De laatste weken voor het werpen zijn de hoogdrachtige dames binnen, in de stal. Scheren is overal goed voor. De boerin kan de conditie van de ooien beter beoordelen. De schapen hebben het minder warm en kunnen daardoor beter eten en dat is belangrijk voor de groei van de lammeren. En straks, als de lammetjes zijn geboren, vinden ze de uier een stuk gemakkelijker.

Continue Reading “Wolselecteur”

Allemaal lammetjes

Vrolijke nieuwsgierigheid
Vrolijke nieuwsgierigheid – foto Suze Vonk

De meeste mensen missen helemaal dat het voorjaar allang begonnen is. In de stallen van de herders lopen honderden lammetjes rond. Straks, als het voorjaar is en het groeiseizoen weer begint, dan wil de herder graag op stap met de ooien én de lammeren. Vandaar dat het wel handig is dat ze nu geboren worden. Ze zijn straks sterk en groot genoeg om mee te gaan met de kudde. Er zijn natuurlijk nog wel meer redenen. Als de herder niet op pad kan met de kudde is er tijd voor iets anders. Het lammerseizoen kost heel veel tijd en aandacht. Meestal hebben de herders deze dagen zelfs extra helpers zodat er ook ’s nachts eventueel geholpen kan worden bij het werpen.

Continue Reading “Allemaal lammetjes”

De koekjes staan klaar

Zaterdag 30 januari lees ik voor op een mooie plek. Gezellig hoor!

Het ruikt heerlijk in de keuken van Schapen- en zorgboerderij ‘t Slot. Op zaterdagmiddag leest Margo Vonk voor uit het boek Waar lopen de schapen? en alles is klaar om bezoek te ontvangen. De boerderij organiseert activiteiten om te laten zien wat er allemaal kan op de boerderij… Lees verder op de site van ’t Slot.

Voorlezen uit het boek doe ik met heel veel plezier. Ook bij jou! In de stal, op school, in de bibliotheek, ik vind alles leuk. Je bereikt met het makkelijkst via e-mail.

Waar vind je het boek?

Het leuke van een boek is dat het overal dezelfde prijs heeft, namelijk € 24,50 (excl. verzendkosten). Je kunt het bij me bestellen via de site. Om het te ontvangen volg je deze link: Klik hier. Ik stuur het zo snel mogelijk naar je toe (je hebt het binnen een tot enkele dagen).

Er zijn ook andere websites die het boek verkopen. Maar er zijn nog veel meer plekken waar je het boek zelf kan bekijken en kopen. Dat is bijvoorbeeld bij de herders en bij winkels in de buurt van mijn woonplaats.

Waar te koop

Het boek Waar lopen de schapen? is te koop op verschillende plekken. Natuurlijk bij de schrijfster zelf (thuis of via deze website). In de buurt van Buren kun je het kopen bij:
Do & Co
MCD
Van Alles Wat
Atelier de Doornboom
Landwinkel De HeusBoek- en kantoorboekhandel Arentsen

Verschillende herders verkopen het boek vanuit de stal:
Grebbeveld schapen & zo
Wylde Weide natuurbeheer
Schaapskudde de Loonse en Drunense Duinen
Schaapskooi Vliegbasis Soesterberg

En verder op verschillende websites:
Levende Have
Van de Schapenhoeve
De bordercollieshop

 

Promotie rond herders

Deze dagen wordt de landbouwbegroting besproken in de Tweede Kamer. Een goed moment om aandacht te vragen voor de beroerde wijze waarop in Nederland omgegaan wordt met het natuurbeheer en de herders die daarbij worden ingezet. In de media wordt het onderwerp goed opgepakt. Ik hoop van harte dat het onderzoek van Alterra voldoende aangrijpingspunten biedt voor natuurbeheerders en herders om langlopende contracten af te spreken tegen verantwoorde prijzen.

Positieve uitstraling

De beste reclame voor herders is positiviteit. Wie wordt er niet vrolijk van een kudde schapen met een herder en een hond? Dat is ook het doel van mijn boek: om te laten zien hoe belangrijk het is dat herders met hun kudde worden ingezet in het natuurbeheer. Ik hoop dat na lezen van het boek meer mensen in hun eigen omgeving de gescheperde kuddes (kuddes met een herder) ondersteunen.

Ga op zoek naar een herder en laat op de sociale media zien hoe leuk je dat vindt.

Natuurlijk is al die aandacht ook goed voor de verkoop van het boek Waar lopen de schapen? Promotie is zeer welkom. Niet alleen voor mij en mijn nichtje, maar ook voor de herders in het boek. Eigenlijk voor alle herders in Nederland.

Kans op een gratis boek

Bij het vakblad het Schaap maak je kans op een gratis boek als je meedoet aan de eindejaarsprijsvraag.  In Landleven wordt het genoemd als een van de cadeau tips voor de feestdagen in Te Hooi & Gras.

Waar te koop

zie ook Waar vind je het boek
Het boek Waar lopen de schapen? is te koop op verschillende plekken. Natuurlijk bij de schrijfster zelf (thuis of via deze website). In de buurt van Buren kun je het kopen bij:
Do & Co
MCD
Van Alles Wat

Verschillende herders verkopen het boek vanuit de stal:
Grebbeveld schapen & zo
Wylde Weide natuurbeheer
Schaapskudde de Loonse en Drinense Duinen

En verder op verschillende websites:
Levende Have
Van de Schapenhoeve
De bordercollieshop

Authentieke herders in Drenthe

herders samen op pad
Traditionele, authentieke of moderne herders

Authentiek als geuzennaam

Wat direct opvalt als wij als bezoekers mogen aanschuiven bij de herderdag van de Vereniging Gescheperde Schaapskudden Nederland in november 2015 is de ontspannen sfeer. Herders uit alle windstreken genieten samen van een educatieve dag bij de herders van Balloo in Drenthe. Het is niet altijd zo gezellig met herders onder elkaar. In het relatief kleine herderwereldje zijn vier verschillende belangenbehartigende organisaties actief. Dat zou geen probleem hoeven te zijn. Maar dat is het wel, want er is discussie over de definitie ‘authentieke’ herder en wie de enige echte vertegenwoordiger is van deze authentieke, traditionele herder. Vandaag merken we daar gelukkig weinig van. Het lijkt wel of er iets veranderd is, want vertegenwoordigers van alle gezindten zitten gebroederlijk bij elkaar.

De dag is goed gevuld

De herders zijn begonnen met de algemene ledenvergadering en wij schuiven aan als ze daar mee klaar zijn. Voor de lunch zijn er drie sprekers en ’s middags krijgen we een rondleiding op het Ballooërveld.

Geschiedenis van het Ballooërveld

De eerste spreker, Benno Strootband, vertelt over de oorspong van Balloo en het gebied er omheen. Balloo ligt op een van de uitlopers van het Drents plateau dat in de ijstijd is gevormd. Het is een wonder dat het gebied behouden is gebleven en er relatief weinig verloren is gegaan van het authentieke landschap. Dat is dankzij Defensie, die het gebied lange tijd gebruikt heeft als oefenterrein. Menig herder zou willen dat er zoveel tijd, aandacht en onderzoek in zijn terreinen wordt gestoken.

Onderzoek toekomst van de herder

Raymond Schrijver van Alterra is de tweede spreker. Dankzij de inzet van het gilde (jawel, één van de vier) doet Alterra onderzoek naar de toekomst van de herder. Sorry, de toekomst van de authentieke herder. Raymond Schrijver somt op welke eigenschappen een authentieke herder karakteriseert. Opvallende aspecten zijn het gebruik van zeldzame huisdierrassen en het zo min mogelijk netten zetten. Is dat nu echt de kern van het herdervak? Gelukkig is het een echte onderzoeker en brengt hij direct nuances aan. Het belangrijkste is dat de herder landschapsbeheer doet door op pad te gaan met de kudde.

Precies 100

Het verhaal van Raymond is nogal omvangrijk en daardoor wat onsamenhangend. Zo heeft hij ook onderzocht hoeveel herders er zijn in Nederland. Met gegevens over het aantal houders met schapen en schapenhouders met grond in natuurgebieden komt hij op ongeveer 100 houders. Heel toevallig is dat ook het aantal waar ik op uitkom na inventariseren op Google en e-mailen met herders (zonder subsidiegelden).

Marktwerking ontbreekt

Zijn onderzoek levert zeker ook een belangrijke bijdrage aan de toekomst van het herdervak. Raymond laat zien dat in de praktijk van natuurbeheer en gescheperde kuddes eigenlijk geen sprake is van marktwerking. Er zijn veel te weinig vragers. Het is dus vreemd dat terreinbeheerders, natuurbeschermers en andere landeigenaren met open aanschrijving werken. Dat kan alleen maar leiden tot prijsconcurrentie onder de aanbieders. En dat gaat ten koste van de kwaliteit. Oftewel, waarom zou een goedlopende relatie tussen terreinbeheerders en herder niet langdurig kunnen worden voortgezet? Alleen als er gegronde redeneren zijn om een contract op te zeggen en gezocht wordt naar nieuwe herders is aanbesteden opportuun. Dat zou heel veel rust geven onder de herders.

Het blijft spannend

Jammergenoeg is het nog niet helemaal zeker of dat ook de conclusie wordt van het rapport. Economen houden van vrije markten en goochelen graag met cijfers. In een recent onderzoek in Brabant bedacht Raymond dat herders gewoon met grotere kuddes moeten gaan hoeden. Op die manier zijn de kosten lager. Lager? Misschien per schaap. Maar een echte oplossing biedt het niet, omdat de opbrengsten niet stijgen.

Verhaal van een echte herder

Erich Rhöse is de laatste spreker en ook hij heeft een visie op het herdervak. Erich heeft altijd een heel duidelijke en vooral kritische mening. De zaal houdt zijn adem in. Erich begint direct goed. Een echte authentieke herder is natuurlijk de herder van vroeger. Op dertienjarige leeftijd met de kudde op pad en na twee jaar zelfstandig de bergen in. Zo is hij ooit begonnen en zo waren er veel meer herders die op trektocht met de schapen van Nederland naar Parijs trokken en maanden op pad waren. Slapen in hooibergen of tussen de schapen. Geen cent te makken. De schapencompagnie verkocht de schapen op markten in Parijs. Het zuurverdiende geld werd verbrast op de place Picalle en berooid en ruziënd trokken de herders weer op huis aan. Zo willen we het natuurlijk niet.

Hollandse herder

Vervolgens laat Erich in mooie beelden ziet hoe het wel moet. Het is hard werken, maar door gericht hoeden bereik je mooie resultaten. En Erich predikt dat de enige echte geschikte hond voor een herder de  Altdeutscher Hütehund is. In Nederland is dat de Hollandse herdershond. Wel jammer dat dit ras in Nederland zeldzaam is. Het zijn mooie honden, maar de populatie is klein en het ‘hoed’gedrag moet weer helemaal terug gefokt worden. Daar gaan wel wat generaties overheen. De meeste Nederlandse herders werken met Bordercollies. Volgens Erich totaal ongeschikt. Gelukkig zijn de meeste herders het daar wel overeens: met welke hond ze hoeden, maken ze zelf wel uit. Zonder daar verder ruzie over te maken. Ik hoop dat de herders in de toekomst zo met alle verschilpunten omgaan: met respect voor elkaars mening je eigen pad volgen.

Op de grote stille heide

’s Middags lopen we in het mooie gebied van de herders van Balloo, Marianne en Albert Koopman. Kees van Son, de boswachter, laat ons zien we wat een echte grote stille heide is. Als we heel stil zijn horen we wel autoverkeer zachtjes op de achtergrond. Maar je voelt ook rust en ontzag door de uitgestrektheid. De boswachter verteld dat we op de eeuwen oude karrensporen staan. Ooit was dit de enige  verbindingsweg  tussen Coeverden en Groningen. Toen belangrijke steden. Het is echt een mooi gebied. Tenslotte borrelen we met heerlijke schapenworst en lamsham. Een gastvrij onthaal.

Nabrander
In de week na de landelijke herderdag zoekt het Gilde de media op met een nieuwe site en een actie ‘help de herder de winter door’. Een valide actie. Natuurlijk. Maar in alle rumoer wordt er veel negatiefs geroepen en concluderen de media dat er sprake is van oorlog op de heide. Gelukkig houden de meeste herders het hoofd koel. Probeer samen op te trekken zonder negatieve verhalen. Alleen dan heeft een moderne herder toekomst. Authentiek of niet.

Gescheperde kuddes in Nederland

bijna alle kuddes in Nederland

Gescheperde kuddes in Nederland

Het is eigenlijk niet te geloven, maar er zijn ongeveer 100 kuddes met herders in Nederland. Via bevriende herders en wat googlen heb ik deze prachtige lijst verzameld. Alterra heeft in een onderzoek naar herders op basis van de Landbouwtellingen ook geconcludeerd dat er ongeveer 100 herders zijn. Mooi werk dus!
Maar wat zegt dat getal van 100 nu werkelijk? Lang niet alle 100 kuddes worden ingezet voor natuurbeheer. En er zijn veel meer mensen aan het werk met schapen dan deze ‘100’ suggereert.

Herders zijn er in allerlei soorten en smaken. Ik heb een poging gedaan om ze allemaal op een rijtje te zetten. Alfabetisch. Ik doe niet aan het geven van waarde oordelen. Elke herder die ik ken, probeert op zo’n goed mogelijke manier een boterham te verdienen. Daarbij is het natuurlijk belangrijk dat ze goed zijn in hun vak. Maar dat kan ik niet beoordelen.

Ik vind het zelf geweldig om met een herder en zijn kudde te wandelen en te zien hoeveel goeds ze doen in het natuurbeheer. Ik hoop dat ik met deze site en mijn boek een steentje bijdraag aan de bekendheid van herders en dat ze daarmee meer draagvlak krijgen in hun eigen omgeving.

Natuurlijk wil ik graag van elke herder een link plaatsen naar de plek waar ze hoeden of de site waar je ze kunt vinden. Extra speciaal zijn de linkjes van de herders in het boek. Begin 2018 heb ik de lijst opgeschoond. De nummering loopt niet meer door, omdat er kuddes verhuisd zijn of verdwenen. Mis jij jezelf en je kudde? Laat het dan weten!

1 André Kühn (Overijssel)
2 Bergse schaapskudde (Limburg)
3 By de Han (Friesland)
4 De Grazerie landschapsbeheer (Utrecht)
5 De wollige grasmachines (Overijssel)
6 Deventer Schaapskudde (Overijssel)
7 Djoy landschapsbeheer (Zuid-Holland)
8 C & K Landschapsbeheer (Utrecht)
9 Cees van der Sman Landschapsbeheer (Zuid-Holland)
10 De graaslinie van Edwin la Gasse en Hanke Karreman (Zeeland)
11 Ecovee (Limburg)
12 Fortboerderij Dijkzicht (Noord-Holland)
13 Geleijns Landschapsbeheer (Brabant)
14 Grazeland (Overijssel)
15 Grazend Populair (Zuid-Holland)
16 Grebbeveld schapen &zo (Gelderland) met Clemens Oude Groeniger
17 Herders van Balloo (Drenthe)
18 Het Goois Natuurreservaat (Noord-Holland)
19 Holtinger Schaapskudde (Drenthe)
20 Jazo begrazing (Brabant)
21 Kaljouw Landschapsbeheer (Zeeland) met Jan Kaljouw
23 Landschap Overijssel (Overijssel)
24 Landschapsbeheer de Eschhof (Overijssel)
25 Landschapsbeheer de Kornse Boezem (Noord-Brabant)
26 Landschapsbeheer de Wassum (Limburg)
27 Landschapsbeheer Doetinchem (Gelderland)
28 Landschapsbeheer het Witterveld (Drenthe)
29 Landschapsbeheer Kollingsveen (Drenthe)
30 Landschapsbeheer ‘t Mögkebrook (Limburg)
31 Landschapsbeheer ‘t Groeneveld (Gelderland)
32 Landschapsbeheer Terra (Friesland)
33 M.A. Oosthoek Landschapsbeheer (Zuid-Holland) met Martin Oosthoek
34 Natuurbegrazing Bannink (Drenthe)
35 Natuurgrazers landschapsbeheer (Brabant)
36 Peelkudde “Schaapsdrift” (Limburg)
37 Rinnegom Landschapsbeheer (Noord-Holland) met Marijke Dirkson
38 Schaapscompagnie Merselo (Limburg)
39 Schaapskooi Heidestein (Utrecht)
40 Schaapskooi Mergelland (Limburg) met Ger Lardinois
41 Schaapskooi Ottoland (Zuid-Holland)
42 Schaapskooi Schijndel (Brabant)
43 Schaapskooi Stroothuizen (Drenthe)
44 Schaapskudde Soesterberg e.o. (Utrecht)
46 Schaapskudde Benneveld (Drenthe)
47 Schaapskudde Brunssummerheide (Limburg)
48 Schaapskudde De Loonse en Drunense Duinen (Brabant) met Bart van Ekkendonk
49 Schaapskudde de Treeker Wissel (Utrecht)
50 Schaapskudde Drents-Friese Wold (Drenthe)
51 Schaapskudde Eerde (Drenthe)
52 Schaapskudde Eiland van Dordrecht (Zuid-Holland)
53 Schaapskudde Elspeet (Gelderland) met Christien Mouw
54 Schaapskudde Gasselte (Drenthe)
55 Schaapskudde Heiderijk (Gelderland)
56 Schaapskudde het Soerel (Gelderland)
57 Schaapskudde Hof van Twente (Overijssel)
58 Schaapskudde Hoog Buurlo (Gelderland)
59 Schaapskudde in Bakel (Brabant)
60 Schaapskudde Kennemerduinen (Noord-Holland)
61 Schaapskudde Liempde (Brabant)
62 Schaapskudde Loenen (Gelderland)
63 Schaapskudde Natuurmonumenten Dwingelderveld (Drenthe)
64 Schaapskudde Oldambt (Groningen)
65 Schaapskudde Overasseltse en Hatertse Vennen, Bos en Schaap (Gelderland)
66 Schaapskudde Ovis & Eco te Mill (Brabant)
67 Schaapskudde Roggebotschaepen (Flevoland)
68 Schaapskudde Ruinen (Drenthe)
69 Schaapskudde ‘t Niejboer (Gelderland)
70 Schaapskudde Twente (Overijssel)
71 Schaapskudde Vockestaert (Zuid-Holland)
72 Schaapskudde van Zuidoost Friesland (Friesland) met Hilde Groen
73 Schapen aan het werk Landschapsbeheer (Zuid-Holland)
74 Schapen Grazerij Bornerbroek (Overijssel)
75 Schapenheld (Brabant)
76 Sjoen Graas (Limburg)
77 Speckled sheep at work (Noord-Holland) met Marleen de Bie
78 Stadskudde Grunn (Groningen)
79 Stadskudde Oldambt (Groningen)
80 Stichting Edese Schaapskudde (Gelderland)
81 Stichting Het Drentse Landschap (Drenthe)
82 Stichting Het Kempische heideschaap (Brabant) met Kees Kromhout
83 Stichting Het Schaap van de St. Tunnisse Heide (Brabant)
84 Stichting Landschapskudde Oost-Achterhoek (Gelderland)
85 Stichting Rhedense schaapskudde (Gelderland)
86 Stichting Schaapskudde De Groote Heide (Brabant)
87 Stichting Schaapskudde Epe-Heerde (Gelderland)
88 Stichting Schaapskudde Exloo (Drenthe)
89 Stichting Schaapskudde Haaksbergen (Overijssel)
90 Stichting Schaapskudde Westerbork (Drenthe)
91 Stichting Schapedrift Ermelo (Gelderland)
92 Stichting Westlandse Schaapskudde (Zuid-Holland)
94 t Schaap van Staete (Flevoland)
95 Van Driel Landschapsbeheer (Brabant) met John van Driel
96 Vereniging It Fryske Gea (Friesland)
97 Voskop Landschapsbeheer (Limburg)
98 Vrolijke schapen (Noord-Holland) met Daphne Hogeweg
99 Wijlhuizen Landschapsbeheer (Gelderland)
100 Wylde Weide Landschapsbeheer (Friesland) met Diederik Sleurink
101 Zorgboerderij Bolvennerhof (Limburg)

Nog aan toegevoegd:

Stichting het Limburgs Landschap op de Bemelerberg (Limburg)
Familie Abbink van de Schapenhoeve (Gelderland)
Kudde natural animal care (Gelderland)
O’Hara groen en grondig begrazingsbedrijf (Gelderland)
Het Hofschaap (Gelderland)
Schaapskudde Neede (Gelderland)

Tip: Wil je een echte herder ontmoeten? Kijk dan even op de link achter de naam. Daar vind je Facebook of website van de kudde.

Nog toegevoegd

Naar aanleiding van de lijst met 100 herders krijg ik allerlei berichtjes. De meeste zijn zonder meer positief: ‘Het is leuk om zo’n overzicht te zien. Het kaartje is grappig. Er zijn er nog heel veel die er niet op staan.’

Enkele opmerkingen zijn bijzonder kritisch: ‘Het zijn lang niet allemaal ‘echte’ herders, dat wil zeggen, herders die echt op pad gaan met gescheperde kuddes.’ Tsja, dat schreef ik al bovenaan dit blogje. Niet elke herder is dag en nacht bij zijn schapen. Erger nog, er is bijna geen enkele herder meer dag en nacht bij zijn schapen. ’s Nachts staan de schapen in een schaapskooi of in netten in het gebied. Soms staan de schapen ook overdag grotendeels in netten. Dat is goedkoper voor de terreinbeheerder, maar natuurlijk veel minder goed voor de natuur. Tenzij het nodig is om ‘drukbegrazing’ te doen. In natuurgebieden soms nodig als er veel hersteld moet worden of bijvoorbeeld in een bos om de vogelkers terug te dringen.

Ik ben slechts bij een vierde van deze herders langs geweest. Ik heb ze gevraagd of ze het leuk vinden om bezoek te ontvangen van wandelaars en zo heb ik de lijst oorspronkelijk opgebouwd. Dus ja, er staan ook ‘herders’ in die alleen van de ene wei naar de volgende dijk lopen. Als je een echte herder wil tegen komen, check dan ook de site die achter het linkje zit. Als er geen linkje is, dan is de kans op een traditionele herder nog het allergrootst. Zo’n herder communiceert liever niet digitaal…